Hürriyet’ten cevap var


Sumgayit19 Ocak 2013 tarihli Hürriyet gazetesinde Ertuğrul Özkök tarafından kaleme alınan “O sahneyi yeniden oynamış” adlı köşe yazısında yazar, gazeteci Mehmet Ali Birand’la bağlı anılarını anlatıyor, “Ermenilerin öldürüldüğü Pripyat’a ilk giren iki gazeteci bizdik” alt başlığıyla şu ifadelere yer veriyordu: “Onunla birlikte çok büyük özel işler yapmıştık.1989 yılında Azerbaycan’da ermenilerin öldürüldüğü Pripyat şehrine olaylardan sonra giren ilk iki gazeteci bizdik. Pripyat Meydanı’nda olayı anlatırken video görüntülerini ben çekmiştim. O sırada bir Azeri gelip “Siz Mehmet Ali Birand’sınız” demişti. Dağlık Karabağ’dan kaçan göçmenlerden biriymiş. Oradayken Türk televizyonlarını seyredermiş. Oradan tanıyormuş”.

Azerbaycan’da Pripyat adlı yerleşim biriminin olmadığına dair şikayetimi çeşitli platformlarda dile getirmiş, gazetenin okur temsilcisi Faruk Bildirici’ye de mektup yazarak bildirmişdim. Oxumağa davam et

Advertisements

Köşeyi tutanın tutarsızlıkları (Özkök ve Pripyat: İki yazı arasındaki benzerlik)


‘“Hürriyet gazetesindeki köşeniz aracılığıyla siz  fikirlerinizi geniş kitlelere yayma konusunda daha büyük imkanlara sahipsiniz. Ama, siz bu imkanı kötüye kullanamazsınız. Düşünce özgürlüğü her aklına geleni yazma özgürlüğü değildir…”

Agdam mescidiTürk medyasında son yıllarda Azerbaycan’ı karşıtı haber ve köşe yazılarının sayı hızla artıyor. Bu tip yazılar Türk kamuoyunda Azerbaycanın imajını zedelemeye hizmet ediyor. Ermenistan ile ilgili haberlerde ise kamuoynu etkisizleştirecek bir üslubun yeğlendiği görülüyor.

Konuyu takip edenler bilir, bu tip yazıların son örneği 19 Ocak 2013 tarihli Hürriyet gazetesinde Ertuğrul Özkök tarafından kaleme alınmıştır. “O sahneyi yeniden oynamış” adlı köşesinde bir kaç gün önce vefat eden gazeteci Mehmet Ali Birand’la bağlı anılarını anlatan Özkök, “Ermenilerin öldürüldüğü Pripyat’a ilk giren iki gazeteci bizdik” alt başlığıyla şu ifadelere yer veriyor: “Onunla birlikte çok büyük özel işler yapmıştık.1989 yılında Azerbaycan’da ermenilerin öldürüldüğü Pripyat şehrine olaylardan sonra giren ilk iki gazeteci bizdik. Pripyat Meydanı’nda olayı anlatırken video görüntülerini ben çekmiştim. O sırada bir Azeri gelip “Siz Mehmet Ali Birand’sınız” demişti. Dağlık Karabağ’dan kaçan göçmenlerden biriymiş. Oradayken Türk televizyonlarını seyredermiş. Oradan tanıyormuş”. Oxumağa davam et

Özkök’e yanıt: Pripyat yoktur, ama tıpkı onun gibi hayalet bir şehir var, Ağdam…


Türk medyasında son yıllarda Azerbaycan’ı karalayan, iki ülke arasındakı ilişkileri baltalayan haber ve özellikle köşe yazılarına sıkça rastlıyoruz, bu yazılarla Türk kamuoyu yanlış yönlendiriliyor. Ermenistan ile ilgili haberlerde ise kamuoynu etkisizleştirecek bir üslubun yeğlendiği görülüyor.

Bu tip yazıların son örneği 19 Ocak 2013 tarihli Hürriyet gazetesinde Ertuğrul Özkök tarafından kaleme alınmıştır. “O sahneyi yeniden oynamış” adlı köşesinde bir kaç gün önce vefat eden gazeteci Mehmet Ali Birandla bağlı anılarını anlatan Özkök, “Ermenilerin öldürüldüğü Pripyat’a ilk giren iki gazeteci bizdik” alt başlığıyla şu ifadelere yer veriyor: “Onunla birlikte çok büyük özel işler yapmıştık.1989 yılında Azerbaycan’da ermenilerin öldürüldüğü Pripyat şehrine olaylardan sonra giren ilk iki gazeteci bizdik. Pripyat Meydanı’nda olayı anlatırken video görüntülerini ben çekmiştim. O sırada bir Azeri gelip “Siz Mehmet Ali Birand’sınız” demişti. Dağlık Karabağ’dan kaçan göçmenlerden biriymiş. Oradayken Türk televizyonlarını seyredermiş. Oradan tanıyormuş”. Oxumağa davam et

Haberler çok iyi abi… Kendimizi ifşa ettik…


pripyatTürk medyasında son yıllarda Azerbaycan’ı karalayan, iki ülke arasındakı ilişkileri  baltalayan haber ve özellikle köşe yazılarına sıkça rastlıyoruz, bu yazılarla Türk kamuoyu yanlış yönlendiriliyor. Ermenistan ile ilgili haberlerde ise kamuoynu etkisizleştirecek bir üslubun yeğlendiği görülüyor.

Bu tip yazıların son örneği dün Hürriyet gazetesi  yazarlarından Ertuğrul Özkök tarafından kaleme alınmıştır. “O sahneyi yeniden oynamış” adlı köşesinde (19 ocak 2013) iki gün önce vefat eden gazeteci Mehmet Ali Birandla bağlı anılarını anlatan Özkök, “Ermenilerin öldürüldüğü Pripyat’a ilk giren iki gazeteci bizdik” alt başlığıyla şu ifadelere yer veriyor: “Onunla birlikte çok büyük özel işler yapmıştık.1989 yılında Azerbaycan’da ermenilerin öldürüldüğü Pripyat şehrine olaylardan sonra giren ilk iki gazeteci bizdik. Pripyat Meydanı’nda olayı anlatırken video görüntülerini ben çekmiştim. O sırada bir Azeri gelip “Siz Mehmet Ali Birand’sınız” demişti. Dağlık Karabağ’dan kaçan göçmenlerden biriymiş. Oradayken Türk televizyonlarını seyredermiş. Oradan tanıyormuş”. Oxumağa davam et

“Gənclər evi” media kursları


Gənclər Evi loqo“Gənclər evi” Dünya Türk Gəncləri Birliyinin “Azərbaycan Gənclik, Mədəniyyət, İncəsənət və Elm Evi” Gənclik Sosial İnkişaf Proqramı (GƏNCLƏR EVİ) Lahiyəsi çərçivəsində təlim kursları təşkil edən mərkəzdir.

“Gənclər evi” media kurslarının məqsədi ali məktəblərin jurnalistika ixtisaslarından məzun olmayıb, mediada işləmək istəyən, jurnalistikaya meylli gənclərdə ilkin peşə vərdiş və bacarıqlarını formalaşdırmaqdır. Kurs iştirakçılara jurnalistikanın  informasiyanın toplanması, xəbər mənbələrinin müəyyənləşdirilməsi,  mənbələrlə işləmək metodikası, xəbərin yazılmasının nəzəri və praktik əsaslarını öyrədir. Hədəf birinci mərhələdə tək mənbəli, ikinci mərhələdə isə çox mənbəli xəbərin yazılmasını öyrətməkdir.

Mövzu 1: Jurnalistika və xəbər anlayışları. Xəbərlərin təsnifatı

Mövzu 2: Xəbər dəyərləri

Mövzu 3:  Xəbərin obyektivliyi

Mövzu 4: Jurnalistin xəbər mənbələri

Mövzu 5: Xəbər yazma prosesinin ümumi qaydaları

Mövzu 6: Leadin (Xəbər girişi) tapılması və növləri

Mövzu 7:  Xəbər yazma qaydaları. Tək mənbəli xəbərin yazılması

Mövzu 8:  Tək mənbəli xəbərin yazılması (praktik iş)

Mövzu 9:  Feature yaxud soft nyus, ölçüləri və növləri

Mövzu 10: Feature yaxud soft nyus-çox mənbəli xəbərin yazılması

Mövzu 11: Feature yaxud soft nyus-çox mənbəli xəbərin yazılması (praktik iş)

Mövzu 12: Digər jurnalist yazıları

Mövzu 13: Müsahibə (nəzəriyyə)

Mövzu 14:  Reportaj (nəzəriyyə)

Mövzu 15:  Müsahibə və reportaj (praktikik iş)

Mövzu 16:  Jurnalistikanın etik prinsipləri

Ədəbiyyat siyahısı

1. Bəşirli, Aynur.  Kərimova, Aynur. Vəkilova Dilarə. Xəbərçilik. Dərslik nəşriyyatı. Bakı, 2007

2. Əliquliyev, Rasim. İnternet jurnalistikanın formalaşmasının bəzi aspektləri. AMEA İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu. Bakı, 2008

3. Fichtelius, E. Jurnalistikanın on qızıl qaydası. AJB-nin nəşri, Bakı, 2001

4. Qənbərli, Rizvan. Jurnalistin əl kitabı. Qismət Nəşriyyatı. Bakı, 2005

5. Mehdi, F. Mətbuat janrları (Operativ-informasiyalı janrlar). Bakı, 1999

6. Məhərrəmli Qulu. Kino Televiziya və Radio Terminləri. İzahlı Lüğət. Bakı, 2002

7. Məmmədli, Cahangir. Müasir jurnalistika. Bakı Dövlət Universitetinin  Nəşriyyati, Bakı, 2003

8. Məmmədli, Cahangir, Jurnalistikanın nəzəriyyəsi və təcrübəsi. Bakı, 2012

9. Məmmədli, Zeynal. A-dan Z-yə Telexəbər, Bakı, 2009

10. Rəhimova, Sima. Jurnalist etikası. Bakı, 2008

Müsahibə


Gənclər Evi loqoMüsahibə bacarığı jurnalistikanın əsasını təşkil edən kriteriyalardan biridir. Müsahibə həm bir informasiya toplamaq metodudur, həm də tək başına jurnalistikada xüsusi yeri olan bir janrdır. Elə buna görə də jurnalist olmağa qərar vermiş insanlar müsahibə aparma və yazma qaydalarını da bilməlidir.

Müsahibəni bir neçə qrupa ayırmaq mümkündür. Fakt müsahibəsində məqsəd müsahibin bildiyi faktlar haqqında ondan məlumat almaqdır. Müsahibə alınan insanın mütəxəssis olduğu mövzuda ondan bilgi alınması, həmin mövzuya münasibətin öyrənilməsi rəy müsahibəsidir. Misal verək: Xəzər dənizinin təbii ehtiyatları və onlardan istifadə imkanları haqqında bilgi almaq üçün bu sahə üzrə bir mütəxəssisə müraciət etmək lazım gələcək. Yaxud da qonşu ölkələrdən biri ilə diplomatik münasibətlərin gərginləşdiyi bir dövrdə bu gərginliyi analiz etməsi üçün həmin ölkədə daha öncə işləmiş keşmiş diplomatlara müraciət etmək daha məqsədə uyğun olacaqdır.

Rəy müsahibəsi – demək olar ki, ən geniş yayılmış müsahibə formasıdır. Burada müsahib tanınmış siyasətçi və alim də ola bilər, heç kəsin tanımadığı, yoldan keçən bir adam da. Belə müsahibənin məqsədi konkret məsələ barədə respondentin fikrini öyrənməkdir.

Üçüncü müsahibə növü isə məqsədi baxımından fərqlənir. Burada əsas məqsəd müsahibi tanımaq və oxuculara tanıtmaqdır. Məşhur bir müğənni, idman müsabiqəsində qələbə çalmış bir güləşçi, ölkə hakimiyyətinə iddialı olduğunu bəyan edən bir siyasətçi ilə keçirilən görüşlər bu növ müsahibəyə misal göstərilə bilər.

Başqa bir müsahibə növü şahidlə müsahibə – bu hansısa bir olayın, bədbəxt hadisənin və ya cinayətin şahidi olmuş adamla müsahibədir.

– Lütfən, nə olduğunu deyə bilərsinizmi?

– Siz nə gördünüz?

– Hadisə necə baş verdi?

– Siz indi nə hiss edirsiniz?

Unutmaq olmaz ki, belə müsahibələrdə jurnalistin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Şok vəziyyətinə düşmüş adamlar bəzən özlərini apara bilmir və emosiyaya qapılırlar. Avtomobil qəzasında bir az əvvəl oğlunu itirmiş ana söhbət zamanı isterik gülüşə tutula bilər. Bunu televiziya ekranında göstərmək jurnalist, yaxud onun redaksiyası üçün yolverilməzdir. Biz faciə keçirmiş insanların dərdinə hörmət etməliyik.

Qarşıdurma müsahibəsi – bu isə tamamilə başqa janrdır. Belə müsahibə çox vaxt hakimiyyət nümayəndələri ilə aparılır, onlar xalqa öz hərəkətlərini izah etmək məcburiyyətində qalırlar. Tənqidə məruz qalan şəxsə isə iradlara cavab üçün imkan verilməlidir, ancaq o da öz növbəsində ifşaedici amansız suallara cavab verməkdən ötrü hazır olmalıdır.

– Nəyə görə siz şəxsi məqsədləriniz üçün xidməti kredit kartından istifadə etmisiniz?

– Sizə korrupsioner deyirlər, buna necə cavab verərdiniz?

Hansı müsahibə növü olursa olsun, bir müsahibə əsnasında jurnalistin diqqət etməli olduğu bəzi qaydalar vardır. Bunlar, dəqiqləşdirilmiş, hər şeyi nizamlayan qaydalar deyil. Yenə də dünya təcrübəsində sınaqdan çıxmış bəzi qaydaları bilməkdə fayda vardır.

Uğurlu bir müsahibənin birinci şərti, müsahib və onunla görüşülən mövzu haqqında geniş məlumata sahib olmaqdır. Bu məlumata sahib olmayan jurnalist müsahibiylə nə danışacağını, ona hansı sualları verəcəyini bilməyəcəkdir.

Sual: Jurnalist niyə həmişə müsahibəyə hazırlaşmalıdır? Axı heç bir jurnalist toxunduğu problemi o işin mütəxəssisindən yaxşı bilməyəcək.

Çox vaxt insanlar aktual bir sualın cavabı ilə maraqlanırlar: Qışda qar yağması təəccüblü deyil, niyə ictimai nəqliyyat qışa hazırlanmayıb? Sualını vermək üçün niyə hazırlaşmaq lazımdır ki?

Potansiəl müsahiblərin çoxunun vaxtı məhduddur. Rəsmi şəxslər adətən jurnalistlərə 5-10 dəqiqə zaman ayırırlar. Tutaq ki, qışa hazırlıqla bağlı rəsmi şəxsə sual verdiniz və cavab aldınız ki, ictimai nəqliyyat işi özəl şirkətlərə verilib və bu bizim məsuliyyət sahəmiz deyil. Sonra da müxtəlif bəhanələr gətirəcəklər, filan şey almağa pulumuz çatmır, sürücülərin çoxu qaçqın və köçkünlərdir, onlara tələbkar olmağın çətinlikləri var və s.

Ancaq jurnalist toxunduğu məsələyə hazırlıqlı gedəndə, uyğun dövlət qurumunun daşıdığı vəzifələri bilir, özəl nəqliyyat şirkətləri ilə razılaşmalardan və onların öhdəliklərindən xəbərdar olur, bu yolla ictimaiyyəti maraqlandıran məqamlara aydınlıq gətirməyi bacarır və ictimaiyyətin inamını qırmır.

Müsahibəyə getməzdən əvvəl hazırlaşmağın əhəmiyyəti budur.

Jurnalist aşağıdakı sualların dəqiq cavabını tapmalıdır: “Müsahibə aparacağım insan kimdir? Niyə o insan mənim müsahibimdir?” Müsahib barədə xasiyyəti, nələri sevdiyi, nələrdən nifrət etdiyi haqqında müəyyən məlumatlara sahib olmaq da müsahibə əsnasında jurnalistə kömək edəcəkdir. Bundan sonra suallar tərtib edilə bilər.

Sualların tərtib edilməsi: Sualları tərtib etməyə başlayan jurnalist özü üçün müəyyən etməlidir ki, bu müsahibə necə olacaq, nə barədədir və hansı məqsədlə aparılır. Sualların qoyulması çox vaxt reportyorun özünün marağından irəli gəlir: Mən bunu öyrənmək istərdim, bu mənim dinləyicilərim, tamaşaçılarım, oxucularım üçün maraqlı ola bilərdi.

Müsahibənin suallarını üç amil üzrə təhlil etmək olar: Əvvəlcədən hazırlanmış, alternativ suallar və gözlənilməz suallar. Müsahibənin mayasını söhbəti başlayan, onun tərkibini təşkil edən və onu başa çatdıran əvvəlcədən hazırlanmış suallardır. İkinci amil əvvəlcədən hazırlanmış alternativ suallardır və bunların prinsipi belədir: əgər müsahib belə cavab verərsə, mən ona bu sualı verəcəyəm, əgər başqa cür cavab versə, onda bu-bu-bu şeyləri soruşacağam. Üçüncü – gözlənilməz, söhbətdən doğan suallar. Bu, müsahibənin demək olar ki, ən mürəkkəb anıdır. Əvvəlcədən hazırlanmış suala siz birdən gözləmədiyiniz cavabı alırsınız və bu sizdən ani reaksiya tələb edir. Müsahibə prosesində gözlənilməz şeylərə həmişə hazır olmaq lazımdır. Müsahibədə qəfil dönüş söhbətin ən maraqlı yeridir. Məhz bu vaxt söhbət gözlənilməz xarakter alır, atmosferi yumşaldır, yaxud, əksinə, hissləri qızışdırır.

Hər bir sual ancaq bir aspektdə nəzərdə tutulmalıdır. İki sualı birdən verərkən siz müsahibə obyektinə imkan yaradırsınız ki, özü üçün münasib olmayan cavabdan “qaçsın” və iki sualdan ancaq birinə cavab versin. Sual təsdiq yox, sual formasında verilməlidir. Onun forması müsahibə obyektinə imkan verməlidir ki, o, düşündüyünü, duyduğunu və ya keçirdiyi hissləri ifadə edə bilsin. Buna görə də “bəli” və “xeyr” kimi yeknəsəq cavablara imkan verməmək üçün sualları bacardıqca açıq saxlamaq lazımdır. Kiməsə mənasız görünə bilən suallar, əslində, çox vaxt ən gözlənilməz, dərin mənalı və maraqlı suallara gətirib çıxarır. Belə suallara aşağıdakıları misal olaraq gösətərə bilərik:

– Nə hiss edirsiniz?

– Nəyi nəzərdə tutursunuz?

– Siz bunu necə təsəvvür edirsiniz?

– Siz indi nə etmək istəyirsiniz?

Suallar bitərəf olmalıdır. Ancaq bu vaxt müsahibə obyekti cavab verə bilər və söhbətin mərkəzində dayanar. Reportyorun şəxsi fikri ilə bəzənmiş sualları söhbətin mərkəzinə onun özünü gətirir. Reportyor sualları tərtib edəndən sonra kiçik bir test keçirmək gərəkdir. Müsahibə obyekti qoyulmuş suallara cavab verə bilərmi, o bu sahə bərədə bir şey bilirmi, baş verən hadisə ilə bağlı o, məsuliyyət daşıyırmı?

Müsahibəyə hazırlığın üsullarından biri tərtib olunan sualları özünə verməkdir. Sən bu suallara cavab verə bilərsənmi? Bu sadə test keyfiyyətli müsahibə aparmağa imkan verən yeni alternativ suallar tapmağa məcbur edir. Əgər sualları öz üzərində yoxlamaq istəmirsənsə, onda sualları həmkarına, yaxud dostuna ver. Öz həmkarları ilə müsahibə keçirmək qəfil hallara hazırlaşmaq üçün gözəl üsuldur. Bu həm də reportyora verdiyi sualların aktuallığına və doğruluğuna əmin olmaq imkanı verir.

Bəzi sualların qoyuluşunu qadağan etmək lazımdır. Jurnalistin müsahibə üzərində işləyərkən buraxdığı on “nöqsan”ın siyahısı belədir:

– Bir kəlməlik cavablara (bəli – xeyr) imkan verən suallar

– Sual əvəzinə təsdiq cümləsi

– Bir dəfəyə iki sual

– Həddən artıq yüklənmiş suallar

– Cavaba istiqamətləndirən suallar

– Sualın içində şərh və məsələyə şəxsi qiymətini vermək

– Sualda təxminlər və uydurmalar

– Sualda şişirtmə

– Sualda kimisə qaralamaq

– Başa düşülməsi çox çətin olan suallar

Yadda saxlamaq lazımdır ki, müsahibə bu və ya digər məsələnin mürəkkəb aspektlərini işıqlandırmalı və izah etməlidir, dinləyiciləri, tamaşaçıları və oxucuları respondentin hissləri və təəssüratı ilə tanış etməlidir, faktları və rəqəmləri maraqsız şəkildə saymaqla məşğul olmamalıdır.

Çox vaxt jurnalist özü daha mürəkkəb və ağıllı görünən suallar uydurmaqla vəzifəsini çətinləşdirir. Çoxları belə hesab edir ki, onlar tanınmış və təcrübəli jurnalistdirlər və buna görə də sadəlövh və adi suallar verməməlidirlər. Məsələn, nə üçün bu yaxınlarda qeyri-adi, mühüm və maraqlı hadisənin iştirakçısı olan adama “Hə, necə oldu?” sualını verməklə müsahibəyə başlamaq mümkün olmasın? Elə indicə azad olunmuş girovdan, məhkəmə zalından sərbəst buraxılmış dustaqdan, seçkilərdən qalib çıxmış siyasətçidən, qaçışda uduzmuş idmançıdan bu sadə sualı soruşarkən onlar tamaşaçı, dinləyici və oxucu üçün maraqlı ola biləcək hisslərindən, keçirdikləri həyəcandan danışa bilərlər. Bu sualı müxtəlif cür qoymaq olar, onu hətta montaj vaxtı atmaq da mümkündür. Əsas məqsəd hadisə haqqında emosiyaya və qəfil yaranan söhbətə nail olmaqdır.

Digər sadə sual isə “Nə üçün?” ola bilər. Bu sualı cəmiyyətdə müzakirə doğuran hansısa bir qərarın qəbul edilməsi üçün məsul olan şəxsə vermək olar. Nə isə maraqlı və mühüm bir hadisə baş verərkən hamı maraqlanır ki, bu hadisə nə üçün və necə olmuşdur. Buna görə də bu iki sual söhbəti başlamaq üçün münasib sayıla bilər. Söhbəti tamamlamaq üçün gələcəyə istiqamətləndirilən “İndi siz nə etmək istəyirsiniz?”, “Bundan sonra hansı addımı atacaqsınız?” və s. sualları vermək olar.

Qəribə də olsa, sadə sualların qoyuluşu, adətən, ən təcrübəli və cəsarətli jurnalistlərə xas olan keyfiyyətdir. Yaxşı hazırlanmış müsahibədə onu xronoloji qaydada və ya məntiqi qanunlara görə inkişaf etdirən bir neçə əsas sual olur. Belə suallar müsahibənin mayasını, onun dramaturji əsasını təşkil edir. Lakin bununla yanaşı, sonrakı və ya alternativ suallar da mövcuddur. Müsahibin cavablarından asılı olaraq bunlar dəqiqləşdirici, şərhedici və etiraz xarakteri daşıya bilər.

Dinləmək bacarığı: Sonrakı uyğun sualları vermək və müsahibəni canlandırmaq üçün reportyorun dinləmək bacarığı olmalıdır. Müsahibəyə hazırlaşmaq, öz suallarını tərtib edib yazmaq işin yarısıdır. Öz müsahibini dinləmək bacarığı uğurlu müsahibənin ikinci yarısıdır.

Söhbət təkcə cavabların faktiki məzmunundan deyil, həm də müsahibənin emosional tərəfindən gedir. Əgər müsahibin qanı qaradırsa, ləng və sakit danışırsa, jurnalist də öz ahəngini və sürətini ona uyğunlaşdırmalıdır. Və əksinə, olimpiya oyunlarının qalibi ilə pıçıltıyla danışmağa dəyməz. Jurnalist müsahibinin cavabları və əhvalına uyğun hərəkət etməlidir.

Müsahibə götürərkən həmişə ehtiyatlı olmaq lazımdır: Əgər qiymət verilən və kiminsə şəxsiyyətinə toxunan cümlə işlədilirsə, bunları cavabsız qoymaq olmaz. Reportyor vaxtında etirazını bildirməli və ya belə rəyləri izah etməlidir. Auditoriyaya aydın olmayan ifadələr və anlayışlar başa salınmalıdır. Müsahibə aparan jurnalist bəzən söhbətin istiqamətini və üslubunu dəyişməli olur. Əgər müsahib özünə rəğbət qazandırmağa, özünü şəraitin təqib olunan qurbanı kimi göstərməyə çalışırsa, bu zaman reportyorun müsahibəni ittiham ruhunda aparması düzgün deyil. Yenə də çox şey müsahibi dinləmək bacarığından asılıdır.

Əgər hər hansı şəxs jurnalistlə müsahibədə iştirak etmək üçün müəyyən şərtlər irəli sürürsə, müxbir və ya onun redaksiyası necə hərəkət etməlidir? Bir tərəfdən, kimisə müsahibə verməyə məcbur edən qanunlar yoxdur, digər tərəfdən, jurnalistin kütləvi informasiya vasitələrinin nümayəndələri ilə söhbətdən qaçanlara sual vermək hüququ var, hətta bu onun vəzifəsidir. Əslində isə müsahibə verməsini xahiş etdiyiniz hər bir adam söhbətdə iştirak etmək üçün müəyyən şərtlərin yerinə yetirilməsini tələb edə bilər. Redaksiya da öz növbəsində bu tələbləri haqlı hesab etməzsə, onları bütünlüklə rədd etmək haqqına sahibdir. Proqramın aparıcısı elan edə bilər ki, irəli sürülən tələblər bir növ müxbirin suallarına cavab verməkdən imtina deməkdir. Redaksiya bu vəziyyətdən çıxmaq üçün başqa imkanlar tapmağa çalışa bilər. Məsələn, şərh üçün müxalifət nümayəndələrinə, yaxud tənqidçilərə xahişlə müraciət etmək olar, sualları cavabsız oxumaq olar, yaxud da cavab verməyi rədd edən adam ictimai yerlərdə görünəndə həmin sualları hər dəfə ona vermək olar. Müsahibədən imtina bu məsələ barədə redaksiyanın tənqidi fikirləri və faktları öz auditoriyasına çatdırmaq qərarına mane ola bilməz.

Hakimiyyətdə olanların müsahibə vermək üçün jurnalisti özlərinin seçmələrinə etika baxımından qətiyyən yol vermək olmaz. Tapşırığı yerinə yetirməyə kimin daha çox yaradığını redaksiya özü müəyyənləşdirir. Məmur, yaxud siyasətçi tanış olmaq üçün sualların mətnini əvvəlcədən tələb edə bilər, həmçinin yalnız birbaşa efirdə çıxış etməyi tələb edə bilər, ancaq redaksiya da bu tələbləri tamamilə rədd etmək haqqına, yaxud müsahibəni keçirməkdən ümumiyyətlə imtina etmək haqqına malikdir.

Respondent çox zaman xahiş edir ki, efirə buraxılmaq üçün hazırlanmış müsahibənin mətni və ya lenti ilə tanış olmasına imkan verilsin. Bu xahişi yerinə yetirmək praktiki olaraq mümkün deyil.

Çox vaxt söhbətin mətni, yaxud lenti ilə tanış olmasını vəd etdiyiniz adam bu vədi müsahibənin efirə verilməsini dayandırmaq hüququ kimi başa düşür. Əslində, onun belə bir hüququ yoxdur! Nəyin dərc olunacağına və ya efirə buraxılacağına qərar verən yeganə şəxs mətbu orqanlarda məsul naşir, radio və televiziyada isə məsul buraxıcıdır. Bu hüquq heç bir şəkildə respondentə verilə bilməz.

Reportyor müsahibə obyektinə heç vaxt yalançı ümidlər üçün əsas verməməlidir ki, guya o, söhbətin mətnini və ya lentini efirdən əvvəl bəyənib-bəyənməmək haqqına sahibdir. Əvvəlcədən şərtləşilməmişsə, söhbətə razılıq vermiş şəxsin müsahibənin efirə çıxmasını dayandırmağı tələb etməyə haqqı yoxdur. Dərc olunan və ya efirə gedən material üçün məsuliyyəti məsul naşir, yaxud məsul buraxıcı daşıyır. Həm reportyor, həm də onun redaksiyası yazılmış müsahibənin məzmununun mahiyyət etibarilə verilməsində maraqlı olmalıdırlar.

Bəzi redaksiyalar özlərinin xüsusi qaydalarını işləyib hazırlayırlar. Bu qaydalar gizli çəkilişləri və səsyazmaları ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Əsas qaydalardan birində deyilir: müsahibə obyekti çəkilişin başlanması və ya davam etməsi barədə xəbərdar edilməlidir. İstisnalara ancaq o hallarda yol verilir ki, vacib və mühüm şərait başqa şəkildə işıqlandırıla bilməsin. Söhbət sənədləşdirilməsi və ifşası gizli kamerasız, yaxud mikrofonsuz mümkün olmayan cinayət hadisələri və maxinasiyalardan gedir.

Bu metoddan istifadə yolu ilə vergidən yayınan insanları ifşa etmək mümkündür. Gizli kameranın köməyi ilə sağlam adamlara rüşvətlə xəstəlik bülleteni verən həkimlər, qara bazar möhtəkirləri, irqçilər  ifşa olunmuşlar. Gizli kamera tətbiq etmək işin elə üsullarından biridir ki, jurnalistlər ondan çıxılmaz şəraitlərdə istifadə edirlər. Ancaq bu işdə sui-istifadəyə yol vermək olmaz.

Son olaraq zəruriliyi müəllimin də acı təcrübələrindən doğan bəzi praktiki məsləhətlər vermək istəyirəm:

– Müsahibə aparmağa getməzdən əvvəl batareyaları yoxlayın, ehtiyat batareyalar götürməyi unutmayın!

– Müsahibə başlayanda maqnitofonun, yaxud kameranın işə düşdüyünə əmin olun!

– Müsahibə zamanı səsin, yaxud təsvirin lentə yazıldığını yoxlamağa macal tapın!

Müsahibələrin qələmə alınması əsnasında diktofonu təkrar işə salmaq və müsahibəni yenidən dinləmək həm zaman itkisinə, həm də bəzi qarışıqlıqlara yol aça bilər. Buna görə də müsahibə əsnasında diktofondan istifadə ilə yanaşı kağıza da qeydlər alınmalıdır.

Daha bir məsləhətim var. Müsahibəni bu sözlərlə bitirməyə adət edin:

-Söhbətdə heç nəyi unutmadıq ki?

– Mənim yeni suallarım yaranarsa, sizə yenidən müraciət etməm mümkündür?

– Siz başqa kimi tövsiyə edirsiniz?

Müsahibənin qələmə alınmasında isə heç bir təhrifə yol verməmək, müsahibin sözlərini olduğu kimi yazmaq peşə əxlaq qaydasıdır. Bu qaydanı nəzərə alaraq müsahibin fikirləri, müsahibin sözləri təhrif edilmədən oxuculara çatdırılmalıdır. Gənc jurnalistlərin əksəriyyəti müsahibələrdə öz düşüncələrini də ifadə etmə səhvinə yol verirlər. Unutmayın, oxucular sizinlə deyil, msahibinizlə maraqlanırlar.

Protestbaku hashtag analysis


http://www.katypearce.net/cv/protestbaku-hashtag-analysis/

5pm Pacific, 5am Baku – Since this has been so popular, I’ve made a more inclusive version here.

Thankfully the hashtag #protestbaku caught on and I was able to archive the tweets for analysis. I helped create it about 3 hours before the protest started.

So here’s a map of the hashtag (thanks Marc Smith!)

protestbaku

What does this tangle of wires mean? These are clusters of people who are communicating with one another. You can see that there are some pretty tight networks here. (And if you’re familiar with the Azerbaijani Twitter scene, the clusters shouldn’t surprise you too much.)

Group G1 on the far left consists of a lot of Azerbaijanis who don’t live in Azerbaijan anymore. A lot of the URLs that they were tweeting can be considered ones that allow for them to “keep up” with what happened during the protest.

Group G2 are people that, more or less, were on the ground and centers around Adnan Hajizada. Their URLs tweeted were more of photos than liveblogs or videos. They also were more likely to talk about logistics – where police were, as well as break news.

Group G3 includes people that I’m not really familiar with. They linked to a lot of YouTube videos though and used words that are affiliated with the pro-government groups.

Group G4 is very much pro-government people. Their hashtags used were against the protest, more or less. Rauf Mardiyev, the leader of the pro-government youth group is the center of that.

Group G5 is more opposition but seems to center around Baxtiyar Hajiyev, another opposition leader. I’m not really sure why Baxtiyar’s group is so distance from Adnan’s. Perhaps Adnan (and Emin Milli) have a different Twitter following because of their relatively early fame and frequency of tweeting in English. Looking at Baxtiyar’s twitter confirms that he mostly tweets in Azerbaijani.

Groups G6 and G7 seems to be unimportant.

You can download an Excel spreadsheet of all of this and play around with things like word frequency — no statistical knowledge required.

I also did a TweetReach analysis of #protestbaku. You can do the last 50 tweets for free. I bought a set of 1500 tweets though. Here’s what that found.

– There were 188,045 Twitter users who were exposed to a tweet that contained the #protestbaku hashtag.

– There were over a million “impressions” – 1,075,736 to be exact. That means, essentially, someone’s eyes potentially read #protestbaku over a million times in the last day.

The twitter who got the most exposure was Jamal Ali with 50,300 impressions. The most retweeted and most mentioned was @muntezir.

With that I have a list of tweets, most popular, etc. if anyone is interested.

So what? What does this mean?

A few things…

1. In this protest, Twitter “mattered” – but it mattered in different ways for different people. For people on the ground, it was used a bit for logistics, but mostly for getting information out. For people not present, it was a way to spread information.

2. There is polarization. This isn’t surprising. I guess the amount of guff from the pro-government twitter crowd was a little new for me. They’ve gotten louder in the past year, but their simultaneous tweeting during the protest and use of the hashtag was interesting, to say the least.

3. Personally I “met” a lot of new Azerbaijani tweeters today through this hashtag. Were these people whom I just don’t run into otherwise? Were they people that don’t tweet usually but did for this event? It goes to show that a hashtag has the potential to bring people together.

4. Speaking to the clusters of groups, I wonder if someone who would be interested in pulling people together for greater collection action could focus on those people who are between networks?

I’d love to hear other thoughts on this. I usually keep my comments off to avoid spam, but I’ll turn it on now!

Fərdi informasiya vasitələri dövrü


aksiya(Mənim aksiya təəssüratlarım…)

2009-cu ildə yayımının Azərbaycanın yerli FM tezliyində dayandırılmasından sonra fəaliyyətinə qısa dalğa, peyk, internet vasitəsilə davam edən Azadlıq radosu bu gün Bakıda baş tutan (#protestBaku) #əsgərölümünəson aksiyasını işıqlandırmaq üçün bambuser xidmətindən istifadə edərək hadisə yerindən canlı reportajlar yayımlayıb.

Bambuser elə bir xidmətdir ki, onunla bir başa olaraq internet üzərindən yayım etmək mümkündür. Bunun üçün qeydiyyatdan keçmək və veb kameranın olması kifayət edir. Bambuserlə yayımı hətta mobil telefonla da etmək mümkündür. Görüntünün keyfiyyəti bir başa olaraq internetin sürətindən asılıdır. Oxumağa davam et